Özgürlüğü tartışmaya açalım

13 Ağustos 2020 - 10:37

[email protected]

Hayata kaldığı yerden, endişe, şüphe, ekstra hijyen ve maske ekleyerek devam etmeye çalışıyoruz. Her şeye rağmen 2020’yi geri kalan birkaç ayının paçasından tutarak da hayata döndürme gayretimiz var, bu yılı eksik ve kırık göndermeyeceğimize inancımız tam görünüyor. Şöyle ki karantina günlerinin sona ermesiyle “kademeli kademeli” yine kavuştuk sokaklara. Açık havaya taşındık, mekânlar bahçelerini, kaldırımlarını açtı, bir avuç kalan parklar, denizle arasında engel olmayan sahiller doldu taştı, özgürlüğümüzü geri aldık bir bakıma. Aa bir de baktık ki vakalarımız da arttı. Arkadaşlar dikkat ediyoruz değil mi? Kaybedilen zaman beraberinde birçok şeyi götürdü. Daha fazlasını almasına izin veremeyiz. 

Hayatlarımızda resmen ve kısmen değişiklikler yaşandı/yor. Kamusal alanları terk ettiğimizden beri birbirimizi bulduğumuz yegâne yer dijital ortam oldu. Görüşmelerimizi, eğitimlerimizi, toplantılarımızı, konserlerimizi, festivallerimizi, işimizi, gücümüzü yani mümkün olan her şeyi aldık, entegre ettik dijitale. Elbette biz bir araya gelmeyi özledik fiziksel mesafeler korunarak açık havada etkinlikler yapılıyor, mekânlar açılıyor ve biz de gidiyoruz çekinerek de olsa. Dijitale taşınma işine de ayak uydurmak güzel sonuçlar veriyor. Mesela fiziksel olarak hâlâ faaliyetlerine devam edemeyen tiyatro yeni yollarda varlık göstermeye başladı ki hâlâ salgının etkilerini telafi edecek çözüm beklentileri devam ediyor. Eskiden dinlenilen radyo tiyatrolarından sonra şimdi de çevrim içi tiyatrolar başladı. Artık frekansı değil internet hızımızı ve kulaklıklarımızın sesini ayarlamamız gerekiyor. Temmuz ayı ortasında “Korona Günlerinde Özgürlük” başlığında çevrim içi bir oyun projesi duyuruldu. Başlık merakı tetiklemeye yetti. Friedrich Naumann Vakfı’nın desteğiyle Beraberce Derneği’nin hayata geçirdiği bu projenin tasarımını İlyas Özçakır yapıyor. Proje bünyesinde oynanan her iki çevrim içi oyun hem kadrosuyla hem de sunulan metniyle ekran karşısındaki izleyiciyi elinde tutmayı başarıyor. Oyunlar akıllarımızı çokça meşgul eden “özgürlük” düşüncesi çerçevesinde, meseleler arası ve duygusal geçişlerle özgürlüğün farklı yönlerini kendi içinde tartışıyor. Kısacası günün gerçeği oyunlara taşınıyor. Karantinanın hayatlarımızı abluka altına aldığı, tek başımıza ya da birileriyle sıkışıp kaldığımız evlerdeki günlere döndürüyor ve özgürlüğün o günlerdeki varlığını sorguluyor/sorgulatıyor. Projenin ilk oyunu 21 Temmuz’da oynanan “EkoWasch Yıkama Kurutma Şirketi”ydi. Ebru Nihan Celkan’ın yazdığı metne, Ceren Taşçı ve Barış Gönenen hayat veriyor. Almanya’da bir Alman otomobil firmasında çalışan Umut (Ceren Taşçı)’un, annesinin çamaşırlarını yıkamak için gittiği EkoWasch Yıkama Kurutma Şirketi’nin yıkama istasyonunda çamaşırları makinede mahsur kalıyor. Umut, bunu bildirmek için çağrı merkezini arayınca karşısına sesli yanıt sistemi çıkıyor. Ancak bu sadece bir şikayet telefonu olmuyor. Öğrenemediği Almancadan duyduğu eksiklikle başladığı konuşmasına, henüz çok yeni yaşadığı acı kaybı, pişmanlıklarını, karantina rutinini ve yalnızlığını, bir ses duymaya olan ihtiyacını hissettirerek gereksiz ayrıntılarla anlatıp duruyor. İlerleyen dakikalarda telesekreter bu çaresiz anlatıya dayanamıyor ve gerçek bir sese dönüşüyor, şirket ortaklarından Barış (Barış Gönenen) çağrıyı bir canlı diyaloğa çeviriyor. Bu girişle bir yalnızlık daha eklenirken aslında hikâye başka bir yön daha kazanıyor. Başka bir ülkede yaşama özgürlüğü, dilin verdiği konuşma özgürlüğü, ilişkinin tanıdığı özgürlük gibi başlıklar benim aradan çekip seçtiklerim. İkinci oyun ise bu hafta içinde oynanan, Çiğdem Şimşek ve Sinan Akcan’ın yazdığı, Tilbe Saran, İlyas Özçakır ve F. Yüksel Sendan’ın yer aldığı “Bulaş-ık” isimli okuma tiyatrosuydu. Tilbe Saran adeta oyunun kurucusu. Dış ses olarak ortamla ilgili detayları verip görüntüyü tamamlarken, karakterlerle ve olayların geçmişleriyle ilgili bilgiler verip, oyuncuları da yönlendiren bir okuma yapıyor. B’ye hayat veren İlyas Özçakır, A olan F. Yüksel Sendan da ellerindeki metinlerden ve aldıkları direktiflerle oyundalar. Aralarında katman katman açılan bir sohbet geçiyor. Toplumsal cinsiyet rolleri, özgürlüğün ilişkideki karşılığı, düşünce olarak özgürlük, toplum ve birey boyutlarında özgürlük, ekonomik özgürlük, entelektüel eleştiride özgünlük ve özgürlük vb. birçok mesele hakkında konuşuyorlar. Öyle ki koronavirüsün gezme özgürlüğü bile fantastik bir şekilde hikâyede yerini alıyor. Bu oyun, kafa açıcılığıyla seyircisini içinde bulunduğu ve aslında hep içinde olduğu durumlara dair sorgulamalara itiyor. Oyunları Beraberce Derneği’nin Facebook ve YouTube hesaplarından izleyebilirsiniz. 

İnternetin imkânları elbette var ve güzel ama gerçek buluşmalara olan özlemimiz devam ediyor. Hâlâ bilinen normalin geleceği ya da nasıl olacağının bilinmezliği içinde devam ederken yaz mevsiminin hava şartlarının olanak vermesiyle açık hava gösterimleri başladı ve devam ediyor. Sakıp Sabancı Müzesi’nin yürüttüğü “Adı Sanı, İsmi Cismi” başlığı ve “Topyekûn Kadın” temasıyla gerçekleşen Müzede Sahne programı 15 Ağustos’ta sona eriyor. Sona ermeden yakalayabilirseniz Müze bahçesinde 14 Ağustos’ta “Fil” ve “Tırnak İçinde Hizmetçiler”i; 15 Ağustos’ta “Bir Delinin Güncesi” ve “Şişman Güzeldir” oyunlarını izleyebilirsiniz. Kadıköy Belediyesi Sanat Parkta Sosyal & Mesafeli Festival ise 27 Eylül’e kadar devam ediyor. En yakın tarihli olanlardan birkaç tanesi seçelim: 18 Ağustos akşamı Kadıköy Theatron’un “Lanet Olası Lanet Kuş”unu, 24 Ağustos’ta Tiyatro SFRPZTF’in “Eylül” oyununu, 27 Ağustos’ta HA-HA Tiyatro’nun “Ne Evet Ne Hayır” oyununu izleyerek bu ayı tadında sonlandırabilirsiniz. Bir diğer açık hava tiyatro etkinliği olan ve 15 Ekim’e kadar devam edecek KüçükÇiftlik Bahçe Tiyatrosu’nda sezonda izleyemediğiniz Baba Sahne’nin oyunlarını, 3 Eylül’de DOT’un oyunu “Sesin Resmi”ni, 30 Eylül’de Craft Tiyatro’nun “Kızlar ve Oğlanlar” oyununu ve programda yer alan daha fazlasını izleyerek tiyatroya olan özleminizi giderebilirsiniz. 

E.M. Cioran, Zamana Düşüş (Metis Yayınları, Çev.:Haldun Bayrı) kitabında bize der ki:” Özgürlüğün sadece serabı gerçektir; o olmasa, hayat pek uygulanabilir, hatta kavranabilir olmazdı.” Ne kadar özgür olduğumuzu, özgürlüğün sınırlarını, ona sahip olabilmenin imkânlarını sıkça sorgulatan bir kış sonu, ilkbahar ve yaz yaşadık, sonbahar ile özgürce şehre döner miyiz?

Yazarın Diğer Yazıları

Hayata belli bir mesafeden bakmak

Uzatılan bayram tatili vesilesiyle İstanbul’dan ayrılanlarla azalan nüfus, geride kalanlara aynı cümleyi büyük bir zevkle kurdurdu: “İstanbul rahatladı, yollar bomboş”. Gitgide artan nüfus sokaklarda rahatça/özgürce yürümemizi engellediği, huzursuz ettiği için bu cümlenin geçici mutluluğunu tüm İstanbullularla paylaştığımı belirtmek isterim. -Aynıs ...

Kişisel tarihimiz bir hafıza oyunu

Geçtiğimiz yılın sonbaharına girerken açılmaların da belirsizliğiyle “Her şey nasıl olacak?” sorusu etrafında dolanıp duruyorduk. Uzun bir süre pandemiyle ilgili endişeler, neler olacaklar, öngörüler, gelecek kaygıları ile başlayan cümleler kurduk, bir de baktık ki olanlar oldu, adına “normal” dediğimiz durumun içinde bulduk yine kendimizi. Bulduğu ...

Dramadan geriye kalanlar

M.Ö. 5. yüzyıldan beri en tartışmalı, en karanlık ve hep karanlıktaki karakterlerden biri olan Medea’nın son yıllardaki güncel yorumları bu karaktere farklı perspektiflerden, kimi zaman güncel bir olaydan kimi zaman evrensel meselelerden yaklaşmamızı sağlıyor. İlk olarak Simon Stone tarafından gerçek bir olaydan yola çıkılarak güncel bir uyarlamayl ...

Hayatı savunma biçimleri

Tercih ettiğimiz en kısa ve bizi hedefe ulaştıracak, bildiğimiz yoldan gittiğimizde keşifle, tecrübeyle, deneyimle, yeni ile tanışmayla aramıza mesafe koyarız. Kendimizi konfor alanı içinde tutmaya çalışırken güvende hissettiğimiz bu alanda sıkışıp kalırız. Bu sıkışıklığın kendi döngüsünde yaşarken de mevcut sorunları görmek, başka bir yolun bize d ...

Bir an sonsuza kadar sürer mi?

“Keder zalim bir eğitim. Yas tutmanın ne kadar kaba, ne kadar öfke dolu olabileceğini öğreniyorsunuz kederliyken.” diyor Chimamanda Ngozi Adichie, babasının ani kaybının ardından kaleme aldığı Keder Üzerine* adlı kitabında. Çağdaş dünya edebiyatının öne çıkan isimlerinden biri olan Chimamanda Ngozi Adichie, bu kitapta babasına hayran küçük bir kız ...

Etkileşime açık bir monolog

[email protected] Hayattaki ilk ve en şansa dâhil olduğumuz sosyal grup, içine doğduğumuz ailelerimizdir. O kadar şansadır ki doğal yollarla atandığımız bu grupta mutlu bir aile fotoğrafı için poz verirken de aynı objektife bakamayacak mutsuzluktaki kişilerden biriyken de bulabiliriz kendimizi. Bu yapıyla kurduğumuz kontrolümüz dışı organik b ...

Bitişik nizam yaşamlar

Apartmanın sahne olduğu her hikâye memleketin bir kopyasını çıkartır bizde. Görevlisinden daire sakinlerine, yönetiminden düzen arayışına küçük bir model oluşturur. Her apartman kendi içinde heterojen sosyal bir grup barındırır. Bu grubun uyumluluğunda ciddi sorunlar yaşanabileceği için kimi söylenen kimi söylenmeden bilinen kurallarla uyumda ve sü ...

Bu yokuş koşmakla aşılmıyor…

[email protected] Yılın son günlerinde tatlı tatlı yüklenen yeni yıl heyecanıydı, beklentisiydi, dileğiydi bu yıl rutinden düştü. Her şeyin çok hızlı değiştiği ama değişimin bizim lehimize -ya da büyük bir çoğunluğun lehine diyelim- olmadığı bir anlar birliğiyle vardığımız yıl sonu maalesef yeni yıla dair hiçbir iyi beklentimizin kalmamasıyla ...

Varım diyebilmek ve sakındığımız yumruklar

[email protected] Yaşamaya, yaşıyorum demeye, yaşamın anlamına dair sayısız metin dökülür önümüze. “Kişinin yaşamının anlamı zayıftır, kırılgandır; dökülüp gitmeye hazırdır: kişi onu, sürekli beslemezse, korumazsa, bütünlüklü tutmazsa, kayıp gidiverir parmaklarının arasından.” der Oruç Aruoba,olmayalı(Metis Yayınları, 6. Basım, 2020) kitabınd ...

Dünyanın bir yerinde…

[email protected] Kendisinden bir miktar umutlu olduğumuz 2021’i tüketmemize yaklaşık iki ay kaldı. Bitmeyen pandemisiyle, üzerimize çöken ekonomisiyle,yüksek frekanstaki değişiminden ötürü her an yeni bir haber bildirimi düşüren gündemiyleher birimizin çetin birer mücadeleci olduğu şu yılı da bitirsek bir şekilde… Ancak her şeye rağmen üretm ...

Rağmen olan şeylerin ağırlığı

“Bize biraz kendinizden bahsedebilir misiniz?” Bu, kendini en çok bilen insan için bile zor bir sorudur. Bir ve birden çok “Ben” içinden en doğru “Ben’i”, doğru ifadelerle sunmak gerekir. Kimsin, kendini neler üzerinden tanımlarsın, nedir arzuların, nedir bu hayattan beklentilerin, yolculuğunda bu “Ben’e” neler şekil verdi, en sevdiğin renk bile ya ...

Bir hikâyeyi anlatılmaya değer kılmak

Değişen mevsimin önümüze düşen yapraklarla kendini belli etmeye başladığı, görüntüye ince bir kahverengi ton çekilerek romantik sözler sarf edildiği, omuzlara ince bir ceket attırarak yazın uçarılığını artık geride bırakmamız gerektiğini sezdiren, “yeni” ya da “yeniden” bir şeylere başlandığı hissini veren, övmelere doyamadığımız güzide ayımız eylü ...

Ve bir orman gibi…

Yayın akışımız yine tek bir an bile iyi hissetmeye imkân vermiyor. Ülkemizin her noktasından takibi ve idraki güç felaket haberleri birbiri üstüne biniyor. Yaşananlar karşısında yapılan açıklamalar ve reva görülen uygulamalarla da her günü ayrı güçlükte bir sabır testiyle geçiyoruz. Açık, berrak bir zihinle düşünmek mümkün değil, anlam vermek mümkü ...

Biz ve bir araya gelme ihtimallerimiz…

Yazın gelişiyle bünyeye yüklenen, mevsimsel ve dürtüsel açıdan hafifleyip rahatlama hâli; kısıtlamalardaki çözülmelerle birlikte, açık hava imkânlarımızı arttırdı. Bu imkânlar dâhilinde sosyal hayatımızı da bir nebze olsun doyurmaya başlayacağımız günlerin yakınlığını hissettiren gelişmeler yaşanıyor. Geçtiğimiz pazartesi akşamı Kadıköy Emek Tiyatr ...

Şimdiki zamanı tüketiyoruz…

Yazın gelişiyle beraber yayınlarda İstanbul’un eski plajlarının nostaljisi yapılır. Hepimiz İstanbul’un eski yaz günlerine, artık olmayan bu yerlere hüzünle bakarız. Bizden birkaç on yıl önce doğmuş kişilerin, yaşadığımız bu semtin plajlarında denize girdiği günlere dair anıları vardır, ah’lar eşliğinde anlatırlar. O günlerden bugünlere, içinde ter ...

Dünyayı dışarıda bırakabiliyor muyuz?

Sıkıştık! Her yanı sorunlu bir çarkın içinde sıkıştık! Çıkamıyoruz, çıkabilecek miyiz bilmiyoruz. Her gün birbirinin aynı, sabit kaygılara ansızın bir yenisi ekleniyor, “yaşa göre tahminen aşı sırası bize ne zaman gelir?” hesaplamaları tutmuyor, sıkça güncellenen kapa-aç uygulamalarına akıl sır erdirilemiyor, her an bir yakınımız daha virüs tarafın ...

Dağınık bir senfoni

Geçtiğimiz hafta umudun yüzünün karardığı, oldukça buruk bir 27 Mart Dünya Tiyatro Günü kutlandı bu ülkede. Tiyatrolar, tam bir yıldır kapalı. Tiyatro emekçileri işsiz. Tiyatrolar, salonlarını tıklım tıklım dolduramıyor, kapıları tamamen kapanmasın diye direniyor; dişe dokunmayan desteklerle değil türlü çareler arayarak devam etmeye çalışıyor, zor ...

Mesafeyi koruyoruz, yakın duruyoruz

Haberlerini korku dolu gözlerle takip ederek başladığımız ve bu uzun misafirliğiyle bizleri fazlasıyla usandıran pandemimiz ülkemizde görülüp, manen ve maddeten bir buhrana sürükleyişinin birinci yılını tamamlamak üzere. Yaşanmış günlerin kıymetini iyice bildiğimiz şu süreç, tüm yaşanmamışlığına rağmen bir zahmet geçip gitse, yenisiyle, revizesiyle ...

Hayat nasıl devam ediyor-du?

Wilhelm Schmid, “mutluluk diktatörlüğü” altındaki insanın, mutsuzluğu da kucaklamasından yana tavır alır “Mutsuz Olmak”* kitabında. Sistem tarafından bize zorunlu kılınan ve hatta pazarlanan mutluluğa fazlaca anlam yüklendiğini söyler. Mutluluk önemlidir ama insan hayatında başarısızlık ve mutsuzluk da vardır. Mesela aynı günün şartlarında hayata t ...

Biz bu filmi dublörsüz çektik

Kış ortasında bitmeyen bir bahar havası eşliğinde bize kapısını açan 2021 ile ilgili umutlarımız hâlâ mevcutken, “gelenin gideni aratmadığı” bir yıl dileklerinin üzerinde dumanı tüterken, olayın yıllarla değil bizlerle alakalı olduğu gerçeği güpegündüz ortadayken, kaldığımız yerden herkese merhaba! Geçen yılın muhasebesini yaptık; yeni yıl dilek ...

“Terk Edilmiş Kıyılar”da “Olağan-İçi Bir Gezi”nti İhtimali

Yılın kapsamlı raporlarının çıkarıldığı, “bu yılın en”lerinin konuşulduğu, doya doya yaşayamadığımız günlerin hatrının kaldığı, “ay koca sene nasıl da geçti” “bit artık 2020” seslerinin yükseldiği yılın son günleri de geldi nihayet. Ama ne seneydi değil mi? Oldukça zorluydu. “Bize göre normal”in çoğu parçasını kaybettik, geri dönsünler istedik, onl ...

İyi olma gayretindeyiz

“Nasılsın?” sorusuna uzunca bir zamandır gerçeği yansıtmayan “iyiyim” cevabını vermek yerine “iyi diyelim, iyi olsun” ya da “iyi değilim ama iyi olma gayretindeyim” cevabını vermeyi tercih ediyorum ki karşımdakinden de aynı minvalde cevaplar alıyorum. Çünkü ağzımızın tadı bozulalı sahiden çok zaman oldu ve yerine de getirecek pek bir şey başımıza g ...

Bizim kronik mahrumiyetlerimiz

Hayatı çok bölümlü bir oyun gibi düşünürsek şu an geçmekte epey bizi zorlayan bir bölüme denk geldik. Bu bölüm bizim tratejilerimizden ve deneyimlerimizden daha kuvvetli. Nihayetinde oyunun kurallarına da boyun eğdik. Öyle ki rutinlerimizden mahrum kalmayı kanıksadık, normalimize yeni şekiller verdik. Özgürce yollarda yürümeyi, seyahat etmeyi, en s ...

“Büyük”lük hakkında ne biliyorsunuz?

Bir araya gelmek artık içinde birtakım tedirginlikler barındırıyor. Oysa ki yalnızlıklarımız bile ne kadar kalabalıkmış düşünsenize. Sistemin yok saydığı, işgal ettiği özel alanlarımız bize kalınca onunla ne yapacağımızı şaşırdık. Birbirimize ne kadar yakın olduğumuzu bundan mahrum kalınca gördük. Kalabalığın bir parçası olmanın normal zamanlarda d ...

“Sanat bizim coşkulu protestomuz”*

[email protected] Bir düşünelim! Kültür sanat kurumlarının birbirine komşu olduğu caddeleri, bir tiyatronun açıldığı mahalleye kattığı değeri, insanları bir araya getirme gücünü... Bugün İstanbul’da kaç tane alışveriş merkezleri içine hapsolmayan, kapısı sokağa açılan bağımsız sinemamız kaldı, kaç tane tiyatro sahnemiz var böyle, peki ya kons ...

Artık eskisi kadar yakın olamayız…

[email protected] Geçirdiğimiz günleri, hangi duygularla ifade edersiniz? Endişe, çaresizlik, can sıkıntısı, bekleyiş, belirsizlik benim ilk aklıma gelenler. Hele ki belirsizlik bugün “yeni normal” adı verilen hayata hızlı dönüş harekâtı ile daha da perçinlenmiş vaziyette. Vaka sayılarının ilk günlerden daha çok olduğu bugün, hayat –zaman zam ...

Eve dönmek istiyorum!

[email protected] Kaybedilen zaman algısı, sıkışılan mekân içindeki sancılar, normale dönme isteği, belirsiz bir gelecek… Kaygılar, başladığı ve bittiği yer belli olmayan günler geçerken, baharı yavaştan uğurlayıp yaza tedirgin bir giriş yaptığımız bu süreçte varoluşsal kıvranmaların sebebi. İki ay önceye kadar belli amaçlarla parçalara bölün ...

Sıradan eylemlerin kıymeti

Günlük yaşamımıza övgüler düzdüğümüz günlerden geçiyoruz. Dünya tarihinde defalarca karşı karşıya kalınan salgınlardan sonra, 2020 yılında böylesi bir salgının da bize denk geleceğini tahmin edemezdik - her ne kadar sayısız badireye şahit olmuş olsak da-. Şimdilerimiz endişeli bir bekleyiş içinde akıp giderken, evde kalmak ve virüsten korunmaya ...

Duygusuzlukla nasıl savaşılır?

Hayatınızda çok önemli bir yere sahip olan, çok sevdiğiniz biri, özellikle de hayatı paylaştığınız kişi artık yaşamak istemediğini söylese ne hissederdiniz, nasıl karşılardınız bunu? Eminim sağduyuyu, metaneti bir kenara bırakır çılgına dönerdiniz. Çünkü bu karar her ne kadar kişisel bir karar olsa da etkileyeceği başka hayatlar da vardır. Sevdiğin ...

“Bir daha karşılaşır mıyız bu zindanı efsunda?”

Begüm Kakı [email protected] İstanbul; imparatorlukların gelip geçerken zenginlikleriyle süslediği, büyüsüne sayfalarca metinlerin yazıldığı, yolu geçenlerin aklını ve gönlünü bıraktığı, her sokağında farklı bir hikâye saklayan efsunlu şehrimiz. Tabii ki şöyle de diyebiliriz: İstanbul; üzerinde yaşayanların kıymetini bilmediği, her gün dah ...

Metnin dışında kalanlar, yıkıp yeniden kuranlar

[email protected] Anda kalmak, anı yaşamak günümüz dünyasında artık ne kadar emek isteyen bir eylem değil mi? Zaman hızla akıp geçiyor, durup biraz dinlenmeye bile fırsat kalmıyor. Günler, haftalar, aylar göz açıp kapayana kadar geçmiş oluyor. 2010’ları geride bıraktığımız 2020’lerin içine doğru adımladığımız günlerdeyiz; geriye dönüp baktığı ...

ARŞİV