Yaşlı dostu Göztepe Parkı
Bir parkı yaşlı dostu yapan nedir? Yürüyüş yolları, banklar, aydınlatma ve ulaşım kadar, insanların kendilerini güvende ve sosyal hayatın içinde hissedebilmeleri de önemli. Babamyrad Abdullayev’in Göztepe 60. Yıl Parkı üzerine yaptığı araştırma, yaşlıların kentle kurduğu ilişkiye yakından bakıyor
“Yaş(lı) Dostu Kentler: Kadıköy Göztepe Parkı Örneği” başlıklı yüksek lisans teziyle Göztepe 60. Yıl Parkı’nı yaşlı ziyaretçilerin deneyimleri üzerinden inceleyen Mimar Babamyrad Abdullayev, çalışmasında Dünya Sağlık Örgütü’nün yaşlı dostu kent yaklaşımından yararlandı. İstanbul Kültür Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Mimarlık Ana Bilim Dalı Mimari Tasarım Programı’nda hazırladığı yüksek lisans tezi için 65 yaş ve üzerindeki 333 park kullanıcısıyla görüşen Abdullayev, saha çalışmasında yürüyüş yollarından oturma alanlarına, aydınlatmadan ulaşıma ve sosyal katılıma kadar pek çok başlıkta parkı inceledi. 1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü vesilesiyle, yaşlıların kent yaşamındaki yeri, Göztepe 60. Yıl Parkı’nda elde edilen bulgular ve yaş(lı) dostu kent yaklaşımının geleceği üzerine konuştuk.
“Yaşlı dostu kent” konusu üzerine çalışmaya nasıl karar verdiniz?
Mimarlık ve kentsel tasarım alanında yüksek lisans yaparken, kentlerin farklı yaş gruplarının ihtiyaçlarına ne kadar cevap verebildiği üzerine düşünmeye başladım. Özellikle yaşlı nüfusun giderek arttığı bir dönemde, kentlerin yaşlı bireylerin günlük yaşamını ne ölçüde desteklediği benim için önemli bir araştırma konusu haline geldi. Bu doğrultuda yüksek lisans tezimi “Yaş(lı) Dostu Kentler: Kadıköy Göztepe Parkı Örneği” başlığıyla hazırladım. Çalışmamda Dünya Sağlık Örgütü'nün yaş dostu kent yaklaşımından yararlanarak Göztepe Parkı'nı özellikle dış mekânlar ve binalar, ulaşım ve altyapı ile sosyal katılım açısından değerlendirdim. Aslında çalışmanın temelinde çok basit bir soru vardı: Bir kentte yaşayan yaşlı birey, parka çıktığında kendisini ne kadar rahat, güvenli ve bağımsız hissedebiliyor?
SADECE YEŞİL ALAN DEĞİL KAMUSAL ALAN
Neden araştırma alanı olarak Göztepe 60.Yıl Parkı'nı seçtiniz?
Kadıköy, İstanbul içerisinde yaşlı nüfusun önemli bir orana sahip olduğu ilçelerden biri. Göztepe Parkı da hem büyüklüğü hem konumu hem de yoğun kullanımı nedeniyle bu araştırma için oldukça uygun bir alan sundu. Park yalnızca yeşil alan olarak değil; insanların yürüdüğü, dinlendiği, sosyalleştiği, spor yaptığı ve günlük yaşam içerisinde kullandığı bir kamusal mekân olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle Göztepe Parkı'na sadece fiziksel bir alan olarak değil, yaşlı bireylerin kent yaşamıyla kurduğu ilişkinin bir parçası olarak baktım.
Araştırmanızda özellikle neleri incelediniz?
Çalışmada Dünya Sağlık Örgütü'nün yaş dostu kent yaklaşımındaki kriterleri, kentsel tasarım açısından değerlendirdim. Özellikle üç başlığa odaklandım: Dış Mekânlar ve Binalar Ulaşım ve Altyapı Sosyal Katılım Bunları değerlendirirken yürüyüş yolları, rampalar, erişilebilirlik, oturma ve gölgelik alanlar, aydınlatma, güvenlik, yönlendirme, ulaşım bağlantıları ve parkın sosyal kullanım biçimleri gibi konulara baktım. Bunun yanında en önemli noktalardan biri de parkı kullanan 65 yaş ve üzerindeki bireylerin deneyimlerini doğrudan dinlemekti.
“PARK GÜNLÜK YAŞAMIN PARÇASI”
Peki araştırma sırasında sizi en çok şaşırtan veya düşündüren bulgu ne oldu?
Benim için en dikkat çekici noktalardan biri, yaşlı kullanıcıların parkla kurduğu ilişkinin yalnızca “yeşil alanda vakit geçirmek” ile sınırlı olmamasıydı. Park, birçok kişi için günlük yaşamın bir parçası. Yürüyüş yapmak, dinlenmek, arkadaşlarla görüşmek, doğayla vakit geçirmek veya sadece parkın içerisinden geçmek gibi farklı kullanım biçimleri var. Dolayısıyla yaşlı dostu bir park tasarlarken sadece fiziksel erişilebilirliğe bakmak yeterli değil. İnsanların orada ne yaptığı, kendilerini nasıl hissettiği ve mekâna ne kadar bağımsız katılabildiği de önemli.
Yaşlı vatandaşlar Göztepe Parkı hakkında ne düşünüyor?
Özellikle yürüyüş yolları, aydınlatma, güvenlik, oturma alanları ve parka erişim konusunda kullanıcıların önemli bir bölümünün olumlu değerlendirmeleri oldu. Örneğin araştırmada katılımcıların yüzde 87'si yürüyüş yollarını genel olarak uygun buldu. Aydınlatmayla ilgili değerlendirmelerde de katılımcıların yüzde 89'u aydınlatmayı yeterli bulduğunu belirtti. Ancak bu sonuçlar parkın hiçbir sorunu olmadığı anlamına gelmiyor. Bazı yürüyüş yollarında yüzey bozulmaları, bazı noktalarda aydınlatmanın yetersiz kalması, gölgelikli oturma alanlarının artırılması ve park içerisindeki yönlendirmelerin geliştirilmesi gibi iyileştirme alanları da ortaya çıktı.
GÜVENLİ VE KESİNTİSİZ HAREKET İHTİYAÇ
Yaşlı kullanıcılar açısından parkta en önemli ihtiyaçlar neler?
Bence en temel ihtiyaçlardan biri güvenli ve kesintisiz hareket edebilmek. Yaş ilerledikçe küçük gibi görünen bir kaldırım problemi, yüzey bozukluğu, yüksek bir rampa eğimi veya yetersiz yönlendirme önemli bir erişilebilirlik problemine dönüşebiliyor. Bunun yanında oturup dinlenebilecek alanların bulunması da çok önemli. Yaşlı bireyler için yürüyüş ile dinlenme arasında bir denge gerekiyor. Bu nedenle yaşlı dostu bir parkı yalnızca “engelsiz” olarak değil, erişilebilir, güvenli, konforlu ve dinlenmeye olanak veren bir mekân olarak düşünmek gerektiğini düşünüyorum.
Sosyal katılım açısından parkın nasıl bir rolü var?
Oldukça önemli bir rolü olduğunu düşünüyorum. Çünkü kamusal parklar sadece fiziksel aktivite yapılan yerler değil, aynı zamanda insanların birbirleriyle karşılaştığı ve sosyal ilişkiler kurduğu alanlar. Özellikle yaşlı bireyler açısından bu durum daha da önemli hale geliyor. Parkta arkadaşlarla buluşmak, sohbet etmek, yürüyüş yapmak veya sadece insanların arasında bulunmak bile sosyal yaşama katılımın bir parçası. Bu nedenle yaşlı dostu kent yaklaşımında sosyal katılımı fiziksel erişilebilirlikten ayrı düşünmemek gerekiyor.
Yaşlılar kentleşmeden nasıl etkileniyor? Ne gibi problemlerle karşılaşıyorlar?
Yaşlı bireyler kentleşme sürecinden, kentin fiziksel ve sosyal yapısındaki değişimlere bağlı olarak doğrudan etkileniyor. Özellikle hızlı ve yoğun kentleşme, yaya hareketlerinin, yeşil alanların, dinlenme noktalarının ve güvenli kamusal alanların yeterince dikkate alınmadığı durumlarda yaşlı bireylerin kent yaşamına katılımını zorlaştırabiliyor. Karşılaştıkları problemlere baktığımızda; erişilebilir olmayan kaldırımlar ve rampalar, bozuk veya kaygan zeminler, yetersiz oturma ve dinlenme alanları, yetersiz aydınlatma, karmaşık yönlendirmeler, karşıdan karşıya geçişlerde yetersiz süreler ve toplu taşıma bağlantılarındaki erişilebilirlik sorunları öne çıkıyor. Bunların her biri tek başına küçük bir tasarım problemi gibi görülebilir; ancak yaşlı bir birey açısından sokağa çıkma, parka gitme veya günlük bir ihtiyacını bağımsız olarak karşılama konusunda önemli bir engel oluşturabilir. Yani mesele sadece “yaşlılar için ne yaptık?” sorusu değil; “kent yaşlı bir bireyin günlük yaşamını ne kadar kolaylaştırıyor?” sorusu.
“YAŞLI BİREYLERİN GÖRÜŞLERİ ALINMALI”
Kadıköy özelinde sizce hangi konulara daha fazla dikkat edilmeli?
Kadıköy gibi yoğun ve yaşlı nüfusun önemli bir orana sahip olduğu ilçelerde kamusal açık alanların erişilebilirliği ve sürekliliği önemli. Özellikle yaya yollarının bakımının düzenli yapılması, rampaların uygun eğimlerde tasarlanması, güvenli yaya geçişleri, yeterli oturma ve gölgelik alanlar, anlaşılır yönlendirme sistemleri ve toplu taşıma ile parklar arasındaki bağlantılar birlikte ele alınmalı. Bunun yanında yaşlı bireylerin yalnızca hizmet alan kişiler olarak değil, kentin nasıl tasarlanması gerektiği konusunda görüş bildiren aktif kullanıcılar olarak görülmesi gerektiğini düşünüyorum.
1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü vesilesiyle insanlara ne söylemek istersiniz?
1 Ekim'in yalnızca yaşlı bireyleri hatırladığımız bir gün olarak kalmaması gerektiğini düşünüyorum. Yaşlanmak hayatın doğal bir parçası. Bugün yaşlı bireyler için konuştuğumuz birçok konu, aslında hepimizin gelecekte ihtiyaç duyabileceği konular. Bu nedenle yaşlı dostu kentleri yalnızca bugünün yaşlıları için değil, hepimizin gelecekte yaşayacağı kentleri daha erişilebilir, güvenli, sosyal ve insan odaklı hale getirmek için düşünmeliyiz. Göztepe Parkı üzerine yaptığım çalışma da bana şunu gösterdi: Bazen bir bankın konumu, bir rampanın eğimi, bir yürüyüş yolunun yüzeyi ya da bir yönlendirme tabelası küçük bir tasarım kararı gibi görünebilir. Ancak bunlar, bir insanın kenti ne kadar bağımsız ve özgür kullanabildiğini doğrudan etkileyebilir. Yaş dostu kent, aslında insan dostu kenttir.