KarDes ve Salt’tan su çalışmaları
İstanbul’un su mirası ve hafızası iki projeyle su yüzüne çıkıyor; Hrant Dink Vakfı’nın KarDes uygulamasındaki "İstanbul’un Su Mirası Turu" kentin köklü su altyapısını keşfe çıkarırken, Salt’ın "Su Etrafında" projesi ise açılan web sitesiyle suyun coğrafyalar, kültürler ve canlılar arasındaki bağını sunuyor.
Hrant Dink Vakfı’nın çokkültürlü hafıza turu rehberi KarDes’in yeni içeriği “İstanbul’un Su Mirası Turu”, mobil uygulamadaki yerini aldı. Zeyrek’ten Kumkapı’ya uzanan, 3 saat süren ve 3,75 kilometre uzunluğundaki tur, şehrin hafızasında yer etmiş su yapılarını içeriyor. Pantokrator Sarnıcı’ndan başlayan tur; Valens Su Kemeri, Tezgâhçılar Maksemi, İstanbul tulumbacıları ve itfaiye teşkilatı, Ayşe Sultan Çeşmesi, Şehzadebaşı Su Terazileri, Gedikpaşa Su Sarnıcı ve Ayios Yeoryios Ayazması gibi noktalara uğrayarak 15’inci ve son durak olan Kumkapı Limanı’nda sona eriyor.
KarDes yetkilileri, Roma, Bizans ve Osmanlı İmparatorluklarının eski başkenti ve günümüzün modern bir metropolü olan İstanbul’un üç tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen tarih boyunca tatlı su kıtlığı çektiğini anımsatarak, “Bu nedenle geçmişteki yöneticiler, şehrin dış mahallelerinden ve iç bölgelerden su getirilmesini sağlayan su altyapısı ve teknolojileri için önemli yatırımlar yaptı. Günümüzde İstanbul, nüfus artışı ve iklim değişikliği sebebiyle su kıtlığı çekmeye devam ediyor. Öte yandan, su kemerleri, çeşmeler, sarnıçlar ve su kuleleri gibi tarihî su tesisatının antik kalıntıları modern kentin her yerinde mevcut. Bu proje, geçmişten günümüze şehirdeki su temini ve yönetimine ilişkin sorunlara dikkat çekiyor. Aynı zamanda farklı azınlıkların ve dini ve etnik grupların su temini ve kullanımına, suyla ilişkilerine dikkat çekerek bu yapılarla bağdaşan hikâyeleri anlatıyor.” görüşünü ifade ediyor.
Telefonunuza KarDes uygulamasını ücretsiz olarak indirip, su turu ve diğer turlara katılabilirsiniz.
SU ETRAFINDA…
Yerel ile küreseli, insan ile insan olmayanı birbirine bağlayan su, coğrafyalar ve disiplinler arasındaki sınırları sorgulamaya yönelik ne gibi imkânlar sunabilir? sorusundan yola çıkan “Su Etrafında” adlı web sitesi açıldı. Kültür sanat araştırma kurumu Salt’ın mekânsal pratikleri farklı bilgi alanlarıyla ilişkilendiren araştırma platformu Forum kapsamındaki ilk projesi olan Su Etrafında, Mart 2025’te Salt Beyoğlu’nun giriş katını ortak bir araştırma mekânına dönüştüren üç haftalık bir program ile başladı.
Atölye, konuşma, gösterim ve performanslardan oluşan program, beş araştırma grubunu bir araya getirerek karşılaşma, tartışma ve kolektif araştırmaya yönelik bir alan yarattı. Proje yıl boyunca buluşmalar ve saha çalışmalarıyla devam etti; her grup kendi sorularını ve yöntemlerini geliştirdi.
5 ARAŞTIRMA
Projenin ilk aşaması, suyun bedenler, coğrafyalar, altyapılar, dil ve hayal gücüyle ilişkisini irdeleyen ve 90’ı aşkın katılımcıyı bir araya getiren beş araştırma grubundan oluşuyor.
Merve Anıl’ın yürütücülüğündeki “Pedagojik Mekânlar Olarak Sulak Alanlar” grubu, sulak alanları doğa, toplum ve siyaset boyutlarıyla ele alıyor. Grup, okuma ve tartışmalar aracılığıyla bu konudaki çalışmaları yerel örnekler üzerinden inceliyor. Merve Bedir ile Duygu Cihanger Ribeiro’nun yürütücülüğündeki “Su Gibi”, saha araştırmaları, dil çalışmaları ve birlikte yapılan nakışlarla suya dair ortak bir bakış geliştiriyor. İstanbul ve Ankara’da yapılan bu çalışma, hislerimizi ve yaşayarak öğrendiklerimizi öne çıkararak hem su tesisatını ve altyapı sistemlerini hem de günlük hayatı inceliyor.
Aslıhan Demirtaş’ın yürütücülüğündeki “Sümüklü Deniz Seferleri ya da İstanbul’un Tuzlu Sularındaki Yeni Şaşaa”, Marmara Denizi’ndeki deniz salyasını (müsilaj) odağına alıyor. Suya değer verme ve karşılıklı bağ kurma yollarını araştırıyor. Gösteriler, keşif gezileri, yolculuklar ve anlatılan hikâyelerle sahilde yaşayanların ve farklı canlı türlerinin birbiriyle nasıl ilişki kurduğunu takip ediyor. Gökçen Erkılıç’ın yürütücülüğündeki “İstanbul Kıyı Çizgisi Atlası Vol. X: Derin Dinleme/Haritalama”, herkesin katıldığı harita çizimleri ve dikkatli dinleme yöntemleriyle İstanbul’un değişen kıyılarını inceleyen çalışmayı büyütüyor. Arşiv belgeleri, kişisel hikâyeler ve su altı ses kayıtları, şehrin suyla olan bağını gösteren bu atlasa katkı sağlıyor. Ezgi Hamzaçebi’nin yürütücülüğündeki “Spekülatif Kurgular” ise Yazılar ve ortak çalışmalarla suyun hafızayla, yerinden edilmeyle, eski geleneklerle ve geleceğe dair fikirlerle bağını keşfediyor. Bu süreçte yazılan 13 metin; deneysel bir video ve birlikte üretilen nesnelerle bir araya geliyor.
Web sitesi, bu araştırma süreçlerinin çıktılarını bir araya getiriyor. Sitedeki sözlükler, haritalar, metinler, ses kayıtları ve görsel malzemeler, araştırma gruplarının peşine düştüğü soruların nasıl şekillendiğini izlemeye olanak tanırken, daha kapsamlı okuma, tartışma ve araştırmalar için de birer kaynak teşkil ediyor. Merve Yücel ile Salt'tan Eylül Şenses’in planladığı Su Etrafında, 2027 boyunca geliştirilmeye devam edecek ve araştırmalar ilerledikçe web sitesi güncellenecek.
https://projects.saltonline.org/forum/tr/