Yaz aylarında terlemeyle birlikte artan sıvı kaybı, böbrek taşı oluşumu riskini artırabiliyor. Üroloji Uzmanı Prof. Dr. F. Arda Atar, yeterli su tüketimi, dengeli beslenme ve kişisel risk faktörlerinin bilinmesinin böbrek taşı oluşumunu önlemede önemli olduğunu belirtti

27 Ağustos 2026 - 09:35

A ⁺ A^- Yazdır

Yaz aylarında sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte terleme yoluyla kaybedilen sıvının yeterince yerine konulmaması, idrar miktarının azalmasına ve idrarın yoğunlaşmasına neden olabiliyor. Bu durum da böbrek taşı oluşumu için uygun bir ortam yaratabiliyor. Acıbadem Ataşehir Hastanesi Üroloji Uzmanı Prof. Dr. F. Arda Atar ile böbrek taşının oluşum nedenlerini, belirtilerini, tedavi yöntemlerini ve özellikle yaz aylarında taş oluşumu riskini azaltmak için alınabilecek önlemleri konuştuk.

• Böbrek taşı nedir, nasıl oluşur?

Böbrek taşları, idrarda bulunan bazı minerallerin ve tuzların yoğunluğunun artması ve kristalleşmesi sonucunda böbreklerde oluşan sert yapılardır. Taşların büyük bölümü kalsiyum içeren taşlardan oluşurken ürik asit, enfeksiyon ve genetik nedenlerle oluşan daha nadir taş türleri de bulunuyor. 

Taşın oluşumunda yalnızca tek bir faktör değil; sıvı tüketimi, beslenme alışkanlıkları, genetik yatkınlık, bazı metabolik hastalıklar ve idrar yolu ile ilgili durumlar rol oynayabiliyor. Yetersiz sıvı tüketimi ise önemli risk faktörlerinden biri. Vücutta sıvı kaybı arttığında idrar miktarı azalıyor ve idrardaki taş oluşturabilecek maddelerin konsantrasyonu yükseliyor. Böylece kristallerin birleşerek taş haline gelmesi kolaylaşabiliyor.

“BELİRTİ VERMEYEBİLİR”

• Böbrek taşı olduğunu nasıl anlarız?

Bazen hiçbir belirti vermeyebilir.  Özellikle küçük taşlar idrar yollarından kendiliğinden geçebiliyor. Ancak taş idrar yoluna ilerlediğinde veya bir bölgede tıkanıklığa yol açtığında oldukça şiddetli ağrı ortaya çıkabiliyor.

En sık görülen belirtiler arasında bel, yan, alt karın veya kasık bölgesinde şiddetli ve dalgalar hâlinde gelen ağrı, idrarda kan, sık idrara çıkma, idrar yaparken ağrı, bulanık veya kötü kokulu idrar, bulantı ve kusma yer alıyor. Ateş ve titreme eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekiyor.  

• Herkeste ortaya çıkabilir mi? Kimler daha fazla risk altında?

Daha önce böbrek taşı geçirmiş olmak, ailede böbrek taşı öyküsünün bulunması ve yeterince sıvı tüketmemek önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Bazı bağırsak hastalıkları, idrar yolu tıkanıklıkları ile metabolik ve genetik hastalıklar da riski artırabiliyor.

Özellikle yaz aylarında açık havada çalışanlar, yoğun spor yapanlar ve sıcak ortamlarda uzun süre kalan kişiler, terlemeyle daha fazla sıvı kaybettikleri için yeterli sıvı almaya dikkat etmeli.

“BÖBREK FONKSİYONLARI ETKİLENEBİLİR”

• Hangi sağlık sorunlarına yol açabilir?

Küçük taşlar herhangi bir belirti vermeden veya hafif yakınmalarla kendiliğinden düşebilir. Ancak daha büyük taşlar idrar yolunda ilerlerken şiddetli ağrıya neden olabilir ve idrar akışını engelleyebilir. Tıkanıklık, kanama ve idrar yolu enfeksiyonu gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Tedavi edilmeyen bazı komplike durumlarda böbrek fonksiyonları da etkilenebilir. Bu nedenle özellikle şiddetli yan veya bel ağrısı, idrarda kan, ateş-titreme, kusma veya idrar yapamama gibi belirtilerin varlığında tıbbi değerlendirme geciktirilmemeli.

• Tedavisi nasıl?

Tedavi taşın boyutuna, bulunduğu yere, yapısına, idrar yolunda oluşturduğu tıkanıklığa ve hastanın genel durumuna göre belirleniyor. Küçük ve komplikasyona yol açmayan bazı taşlar, doktorun uygun gördüğü takip ve medikal tedaviyle kendiliğinden düşebiliyor. Düşmeyen, büyük, tıkanıklığa veya enfeksiyona yol açan taşlarda ise taşın kırılması veya çıkarılması gerekebiliyor. Kullanılabilecek yöntemler arasında ESWL (vücut dışından şok dalgalarıyla taş kırma), üreteroskopi ve uygun hastalarda perkütan nefrolitotomi (PCNL) gibi girişimler bulunuyor. 

“OLUŞMA RİSKİNİ AZALTABİLİRSİNİZ”

   * Böbrek taşı oluşmasını önlemek mümkün mü?

Böbrek taşı oluşumunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da risk önemli ölçüde azaltılabiliyor. En temel korunma yöntemi, yeterli sıvı tüketerek idrarı seyreltilmiş tutmak. Avrupa Üroloji Derneği’nin önerilerinde taş oluşumunu önlemek amacıyla günlük sıvı tüketiminin genel olarak 2,5-3 litre civarında olması ve 24 saatlik idrar miktarının 2,5 litrenin üzerinde tutulması hedefleniyor. Ancak bu miktar herkes için aynı değildir; kalp veya böbrek yetmezliği gibi sıvı kısıtlaması gerektiren durumlarda kişinin sıvı ihtiyacı mutlaka hekimi tarafından belirlenmelidir. 

Korunmada ayrıca suyu gün içine yayarak tüketmek, aşırı tuz tüketiminden kaçınmak, dengeli beslenmek, gereksiz ve yüksek doz vitamin/mineral takviyelerinden kaçınmak, aşırı hayvansal protein tüketmemek, yeterli miktarda sebze ve meyve tüketmek, sağlıklı vücut ağırlığını korumak önem taşıyor. Taş öyküsü olan kişilerde ise taşın türüne göre beslenme ve ilaç tedavisi kişiselleştirilebiliyor.

“TEMELİNDE SIVI KAYBI VAR”

     * Sıcak havalarda böbrek taşı riski neden artıyor?

Yaz aylarında riskin artmasının temelinde sıvı kaybı bulunuyor. Sıcaklık yükseldiğinde vücut, terleme yoluyla daha fazla su kaybediyor. Kaybedilen sıvı yeterince yerine konulmazsa böbreklerin ürettiği idrarın miktarı azalıyor. İdrar hacminin azalmasıyla birlikte kalsiyum, oksalat, ürik asit gibi taş oluşumunda rol oynayan maddelerin idrardaki yoğunluğu artabiliyor. Bu da kristal oluşumunu ve mevcut kristallerin büyüyerek taşa dönüşmesini kolaylaştırabiliyor. Dolayısıyla sıcak havanın kendisinden çok, sıcak havaya bağlı artan sıvı kaybı ve bunun yeterince telafi edilmemesi böbrek taşı açısından önem taşıyor.  

YETERLİ SU, DENGELİ BESLENME 

  * Yaz aylarında riski azaltmak için neler yapmalıyız?

Sıcak havalarda standart günlük sıvı ihtiyacının üzerine, terleme ve fiziksel aktiviteyle kaybedilen sıvının da yerine konulması gerekiyor. Özellikle dışarıda çalışan veya spor yapan kişilerin susamayı beklemeden düzenli aralıklarla sıvı tüketmesi önemli. Birkaç saat boyunca hiç sıvı almadan sonrasında çok miktarda su içmek yerine düzenli tüketim tercih edilmeli. Spor, uzun süre güneşte kalma veya fiziksel çalışma sırasında sıvı kaybı daha fazla olacağı için ihtiyaç da artacaktır. Genel olarak açık renkli idrar yeterli sıvı alımının pratik göstergelerinden biri olabilir; belirgin koyulaşma ise sıvı alımının yetersiz olduğuna işaret edebilir. Yüksek sodyum alımı özellikle bazı taş türlerinde taş oluşumu riskini artırabilir. Taş öyküsü bulunan kişilerde yeniden taş oluşma riski daha yüksektir ve kişiye özel metabolik değerlendirme ile korunma tedavileri gerekebilir. Sonuç olarak yazın böbrekleri korumanın en basit adımı su. Yeterli su tüketimi, dengeli beslenme ve özellikle daha önce taş geçirmiş kişilerin kişisel risk faktörlerini bilmesi, taş oluşumunun ve tekrarlamasının önlenmesinde önemli rol oynuyor.