Edebiyatın gerçek ve kurmaca dünyası

Figen Şakacı ve Mehmet Erte, TESAK’ta düzenlenen söyleşide gerçek hayat ile edebiyat arasındaki ilişkiyi, yazarın belleğini ve kurmacanın sınırlarını ele aldı.

18 Kasım 2026 - 14:04

Yazar Figen Şakacı ve şair-yazar Mehmet Erte, 15 Kasım Pazar günü Tarih, Edebiyat ve Sanat Kütüphanesi’nde (TESAK) düzenlenen “Yaşananın Kurgusu, Yazılanın Gerçeği” başlıklı söyleşide bir araya geldi. Afiş Dergisi iş birliğiyle gerçekleştirilen etkinliğin moderatörlüğünü Dilek Yılmaz üstlendi. Söyleşide edebiyatın gerçek hayatla kurduğu ilişki, yazarın kişisel deneyimlerinin metne yansıması ve kurmacanın sınırları üzerine konuşuldu.

Mehmet Erte, edebî üretimin yalnızca yazma eyleminden ibaret olmadığını, yazarın metnini nasıl anlattığının ve hangi kültürel gelenek içerisinde konumlandırdığının da önem taşıdığını belirtti. Joyce Carol Oates’un “Edebiyat yalnız icra edilen bir sanattır ama kültür denilen geniş havzaya katılmak için yapılır” sözünü değerlendiren Erte, yazarın tek başına üretmesine rağmen edebiyat geleneğinin bir parçası olduğunu vurguladı. Erte, “Evet, gerçekten yalnız yaparsınız ama yalnız yazdığınızı düşünmezsiniz. Bir geleneğin parçası olarak metin üretirsiniz. Goethe ve Edip Cansever ile de aynı masada oturursunuz veya Tanpınar ile Stendhal ile. Bir kültürel havzanın içerisinde olduğunuz bilinciyle bir şey görürsünüz.” dedi. Popüler kültür ile edebiyat arasındaki farklılıklara da değinen Erte, edebî metinlerin geçmişten gelen bir gelenekle ilişki kurduğunu, popüler kültürün ise bu tarihsel birikimi aynı biçimde ele almadığını ifade etti.

“SÜREKLİ BİR GERÇEK VURGUSU VAR”

Söyleşinin ‘Yaşananın Kurgusu, Yazılanın Gerçeği’ başlığı üzerine konuşan Mehmet Erte, son dönemde kitap, dizi ve filmlerde ‘gerçek olaylardan uyarlanmıştır’ ifadesinin sıkça kullanılmasına dikkat çekti. Erte, “Son dönemde kitaplarda, özellikle dizi ve filmlerde en fazla ‘gerçek olaylardan uyarlanmıştır’ ifadesini görüyoruz. Sürekli bir gerçek vurgusu var. Bir dönem Orhan Pamuk’un çok şikâyet ettiği bir şey vardı, ‘roman yazıyorum, kahramanı ben sanıyorlar’ diyordu. Bir dönem ‘bu kurmaca, gerçek değil’ savunmasını yapıyorduk. Şimdi ise gerçeği savunuyoruz, ‘bu kurmaca değil, gerçek’ diyoruz. Son 10 yıl içerisinde çok enteresan bir dönüşüm oldu.” ifadelerini kullandı.

İnsanın kendi yaşamını anlatırken bile olayları seçerek bir hikâye oluşturduğunu belirten Erte, belleğin de kurmaca süreçlerinden bağımsız düşünülemeyeceğini dile getirdi. Kişinin hayatını aktarırken bazı olayları öne çıkarıp bazılarını dışarıda bıraktığını söyleyen Erte, bu nedenle anlatılanların tamamı doğru olsa bile ortaya çıkan hikâyenin bir seçme ve düzenleme sürecinden geçtiğini ifade etti. Erte, insanın kendisini de sürekli değişen bir hikâye üzerinden tanımladığını belirterek, “Kendini tarihsel bir varlık olarak ortaya çıkarıyorsun.” dedi.

“ HER KİTABIN BİR SESİ VAR”

Yazma sürecinde sezgilerinin ve anlık karşılaşmaların belirleyici olduğunu anlatan Figen Şakacı, hazırlıklı olmaktan çok karşısına çıkan ayrıntıların peşinden gitmeyi tercih ettiğini söyledi. Şakacı, “Sezdiğim şeylerin peşinden gitmeyi severim. Kokuya veya anlık etkileşimlere tutulurum. Birden sevebilmeyi seçebilirim ve bunu, onun yazı konusu olabileceğini düşünerek yapmam.” diye konuştu. Bir meseleye takıldığında hikâyelerin kendiliğinden karşısına çıktığını ifade eden Şakacı, yazma sürecinde gerçekliği dönüştürmenin ve estetik bir anlatıya ulaşmanın önemine değindi. Şakacı, “Biz gerçeği eğip büküp oradan estetize edebilmiş bir dille hem kendimizi hem de okuru tatmin edebilen bir ürün ortaya koyuyoruz. Bu ürün kültürel endüstrinin olmazsa olmazı ama o sürecin kendisi benim açımdan mutlaka çok sessiz bir yerde. Kara sinek girse onu takip ederim çünkü onu susturamazsam kafada sesler duymaya başlarım.” dedi.

Her kitabın bir sesi olduğunu ekleyen Şakacı, konuşmasına şöyle devam etti: “Farklı dallarda yazmayı şunun için seviyorum; Oyun yazarken aslında yazıyla oynuyorsun. Onun matematiği, kurgusu, seyirci üzerindeki etkisi orada çok işe yarıyor. Kendimi tutamayıp bir cümleden vazgeçemediğim, ona çok taptığım, yazdığım şeyi çok beğendiğim zamanlar oluyor. Bir hafta geçtikten sonra ilk andaki gibi beğenmeyebiliyorsun. O cümle çok da iyi değilmiş, çok daha güzel söylenebilirmiş. Bunun nasıl yapılabileceğini araştırmak, sonra bulmak ve daha iyisini aramak… Zaten yazı böyle uğraşların hazzıyla oluyor. Yoksa çok meşakkatli; maddi anlamda karşılığını alamadığın, karşılığı aşk olan bir uğraş. Yazarlar artık eski saygın mertebesinde de değil. Ortada tafra ile dolaşacak bir şey yok, herkes yazabilir. Ama senin varoluşsal anlamda böyle bir hayata ve yaşama tutunman, oradan beslenmen zihinsel olarak beni çok diri tutan bir şey.” 

KÜLTÜREL KODLAR VE ATMOSFER

Edebiyatta sıkça karşılaşılan ev temasına da değinen Figen Şakacı, evden kaçma, eve hapsolma, annelik ve ev kadınlığı gibi konuların edebî metinlerde tekrar tekrar işlenmesinin toplumsal sorunlarla bağlantılı olduğunu söyledi.

Şakacı, evin kimi anlatılarda bir hapishaneye dönüştüğünü belirterek, bu temanın ülkenin sosyolojik gerçekliğiyle ilişkisine dikkat çekti. Şakacı, “Evden kaçmak, hapsolmak, çocuğu başına bela göstermek, ev kadınlığı… O evin başlı başına bir hapishane olması ve o tema üzerinde ortaklaşılması. Demek ki burada bir sorun var, bunu aşmadan hesaplaşmadan bunu da yazarak meseleyi halletmeye çalışmak.” dedi.

Yazarın içinde bulunduğu toplumsal ve kültürel çevrenin üretim sürecini doğrudan etkilediğini vurgulayan Şakacı, “Aslında istediğin kadar konvansiyonel olana eklenmeye çalış; kendi kültürel kodların, sosyolojik atmosferin yazmayla ilişkini birebir belirliyor.” ifadelerini kullandı.

 


ARŞİV