Marketler gıda güvenliğinde sınıfta kaldı
Zincir marketlerin pestisit karnesi açıklandı; alınan domates örneklerinin yüzde 15’i mevzuata aykırı çıktı
Greenpeace Türkiye, ülkenin en büyük organize perakende zincirleri arasında yer alan A101, BİM, CarrefourSA, Migros ve ŞOK marketlerinde satılan domatesleri mercek altına aldı. “İçinde Ne Var?” kampanyası kapsamında İstanbul’un dört ilçesindeki marketlerden alınan 20 domates numunesi bağımsız bir laboratuvarda analiz edildi. Domates, mevsim itibariyle en az kalıntı çıkma ihtimali olan ürünler arasında yer almasından ötürü özellikle tercih edildi. Temmuz ayında Sultanbeyli, Sancaktepe, Ataşehir ve Kadıköy’de gerçekleştirilen çalışmada, beş market zincirinden alınan domateslerin pestisit kalıntıları incelendi.
15 YILDIR YASAKLI MADDE!
Analiz sonuçlarında 20 ürünün 3’ünde, yani yüzde 15’inde mevzuata aykırılık tespit edildi. Ürünlerin 7’sinde ise üçten fazla farklı pestisit etken maddesi bulundu. Araştırmada ayrıca çocuk sağlığı açısından risk oluşturduğu belirtilen PFAS içeren pestisitler de incelendi. Yüzde 70’inde en az bir PFAS’lı madde tespit edildi. Analiz edilen ürünler arasında hiçbir pestisit izine rastlanmayan domates sayısı ise yalnızca 1 oldu.
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, mevzuata aykırı bulunan ürünlerden birinde Chlorfenapyr adlı etken maddenin tespit edilmesi oldu. Greenpeace’in açıklamasına göre bu madde, Türkiye’de 31 Aralık 2010 itibariyle tamamen yasaklandı. Mevzuata aykırılık tespit edilen diğer iki üründe ise domateste ruhsatı bulunmayan etken maddeler belirlendi. Bu iki ürünün reyonda sergilenen Hal Kayıt Sistemi bilgilerinde “iyi tarım” logolu olması da araştırmada dikkat çekilen noktalardan biri oldu.
SEMTE GÖRE DEĞİŞİYOR
Analiz sonuçları marketler bazında incelendiğinde ilçelere göre farklılıklar oluştu. A101’den alınan dört domates örneğinden Ataşehir’deki numunede Chlorfenapyr tespit edilirken, diğer üç numunede mevzuata aykırılık bulunmadı. BİM’in Sultanbeyli’den alınan örneğinde domateste ruhsatı bulunmayan Cyromazine, CarrefourSA’nın Kadıköy’den alınan örneğinde ise yine domateste ruhsatı bulunmayan Pirimiphos-methyl tespit edildi. Migros’tan alınan dört örnekte herhangi bir mevzuat ihlaline rastlanmadı. Kadıköy’de alınan Migros numunesinde ise hiç pestisit kalıntısı tespit edilmedi. ŞOK’tan alınan dört numunenin hiçbirinde mevzuata aykırılık bulunmadı.
MARKET KARNESİ
Greenpeace Türkiye, analiz sonuçlarının yanı sıra beş market zincirinin pestisit politikalarını da değerlendiren bir “Market Karnesi” hazırladı. Karnede marketlerin performansı iki ayrı başlık üzerinden değerlendiriliyor. Toplam 100 puanın 75’i, marketlerin kamuoyuna açıkladıkları politika ve kurumsal taahhütlere, 25 puanı ise bağımsız laboratuvarlarda test edilen ürünlerden elde edilen “raf gerçekliği” sonuçlarına ayrılıyor. İlk Market Karnesi’nde ŞOK 30 puanla C, Migros ise 20 puanla D aldı. A101, BİM ve CarrefourSA ise puan alamayarak D bandında kaldı.
Greenpeace Türkiye, ‘vitrinlik’ sürdürülebilirlik projeleri yerine sistemsel 4 ana dönüşüm talep ediyor:
- Tam Şeffaflık: Tüm yaş meyve-sebze tedarik zincirinde bağımsız laboratuvar denetimlerinin standartlaştırılması ve sonuçların şeffafça yayımlanması.
- Kokteyl Etkisine (Kümülatif Toksisite) Sıfır Tolerans: Bir üründe, yasal sınırların altında dahi olsa, en fazla 3 farklı pestisit etken maddesine izin verilmesi.
- Maksimum Kalıntı Limitlerinin (MRL) İyileştirilmesi: Perakendecilerin kendi iç standartlarını kurgulayarak, devletin belirlediği limitleri yüzde 20 oranında daha katı bir kabul kıstasına çekmeleri.
- Çiftçi Refahının Korunması: Zehirsiz ve ekolojik üretime geçiş için çiftçiye teşvik, zirai mühendis desteği, prim, adil sözleşme sunularak, tarladaki dönüşüm maliyetinin salt üreticiye yıkılmasının önüne geçilmesi.
“PESTİSİTLERİ DE ANALİZ ETTİREBİLİRLER”
Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, “Pestisitsiz gıdaya erişim bir hak. Resmi verilere göre daha 2021 yılında pazarın yüzde 60’ına yakınını elinde tutan market zincirleri için denetim altyapısı kurmak maliyetli ya da imkansız değil. Pazarı kontrol edebilenler pestisiti de analiz ettirebilir, kaldı ki bu aşamada pestisitsiz gıda sağlamak sorumlulukları. Kampanya taleplerimizin karşılık bulması hem üreticiyi özgürleştirecek hem de rafların karşısındaki tüketicinin ‘İçinde ne var?’ diye düşünmeden alışverişini yapabilmesini sağlayacak” diyerek herkesi kampanyaya davet etti.
https://icindenevar.org/
Öte yandan Greenpeace raporundan 2 gün sonra basına yazılı bir bülten gönderen ŞOK Marketler, 2025’ten beri Pestisit Analizi uygulaması yaptıklarını bildirdi. Açıklamada, “Salça, konserve ve kışlık hazırlıklarda tercih edilen Rio domatesler, raflara ulaşmadan önce ŞOK Marketler’in laboratuvarlarında pestisit analizinden geçiriliyor ve ‘Pestisit Analizinden Geçmiştir’ etiketiyle müşterilerle buluşuyor. Etiketteki QR kod okutularak ürünün analiz raporuna Cepte ŞOK uygulaması üzerinden ulaşılabiliyor.” denildi.