Kademeli emeklilik milyonların gündeminde
EYT düzenlemesinin dışında kalan milyonlarca çalışan için kademeli emeklilik talebi gündemde. EMADDER Genel Başkanı Mihriban Uğurlu ile milyonların yaşadığı emeklilik sorununu ve derneğin çözüm önerisini konuştuk
Türkiye’de emeklilik sistemi son 25 yılda yapılan yasal düzenlemelerle önemli değişiklikler geçirdi. Bugün “kademeli emeklilik” başlığı altında yürütülen tartışmanın geçmişi de 1999 yılına uzanıyor.1999 öncesinde SSK kapsamındaki çalışanlar için emeklilikte yaş şartı bulunmuyordu. Kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresi ile gerekli prim gün sayısını tamamlayanlar emekli olabiliyordu. 8 Eylül 1999’da yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun’la sistemde önemli bir değişikliğe gidildi. Emeklilik için yaş şartı getirilirken, bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olanlar için kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7 bin prim günü şartı öngörüldü. Yasa yalnızca yeni işe başlayanları değil, daha önce sigortalı olanları da etkiledi. Emekliliğine az süre kalan birçok çalışan, yeni yaş şartıyla karşı karşıya kaldı. Bu kesim, yıllar içinde kamuoyunda Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) olarak anılmaya başladı.1999 düzenlemesinin ardından başlayan hukuki süreçte Anayasa Mahkemesi bazı geçiş hükümlerini iptal etti. Daha sonra 4759 sayılı Kanun’la 1999 öncesinde sigortalı olanlar için sigortalılık süresine göre yeni bir kademeli geçiş sistemi oluşturuldu.
EYT 2023’TE ÇIKTI
Yıllarca süren EYT mücadelesinin ardından 3 Mart 2023’te yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun’la yeni bir düzenleme yapıldı. Buna göre, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta girişi bulunanlardan yaş dışındaki diğer şartları taşıyanlara yaş şartı aranmaksızın emeklilik hakkı tanındı. EYT düzenlemesiyle milyonlarca kişi emeklilik hakkına kavuşurken, 9 Eylül 1999 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar kapsam dışında kaldı. Bu kez yeni bir tartışma başladı.8 Eylül 1999’dan önce ve 9 Eylül 1999’dan sonra sigortalı olanlar arasındaki emeklilik koşullarında ortaya çıkan büyük fark, “kademeli emeklilik” talebini gündeme taşıdı.Emeklilikte Adalet Derneği (EMADDER), 1999-2008 arasında ilk kez sigortalı olanlar için sigorta başlangıç tarihine göre kademeli bir emeklilik modeli oluşturulmasını istiyor. Dernek, EYT sonrasında bu dönemde sigortalı olanlar açısından yeni bir keskin geçiş oluştuğunu savunuyor.
“CİDDİ BİR SOSYAL ADALET MESELESİ”
EMADDER Genel Başkanı Mihriban Uğurlu, kademeli emeklilik mücadelesinde gelinen noktayı gazetemize değerlendirdi. Konunun artık görmezden gelinebilecek bir talep olmaktan çıktığını söyleyen Uğurlu, “Kademeli emeklilik mücadelesinde bugün geldiğimiz nokta, bu konunun artık milyonlarca insanın yaşadığı ciddi bir sosyal adalet meselesi olarak gündemde yer almasıdır.” dedi. Talepleriyle ilgili bakanlıklar, milletvekilleri ve siyasi parti temsilcileriyle görüştüklerini belirten Uğurlu, 8 Eylül 1999 sonrasında sigorta girişi bulunan vatandaşların yalnızca birkaç gün veya birkaç yıllık sigorta başlangıç farkı nedeniyle emeklilikte büyük bir uçurumla karşı karşıya kaldığını vurguladı. Kamuoyuna açıklanmış, yasalaşmış veya yürürlüğe girmiş somut bir kademeli emeklilik düzenlemesi bulunmadığını da kaydeden Uğurlu, mücadelelerinin konunun siyasi ve toplumsal gündemde tutulması yönünde sürdüğünü söyledi.
“İTİRAZIMIZ EMEKLİLİĞE DEĞİL, KESKİN GEÇİŞE”
Uğurlu, kademeli emekliliğe neden ihtiyaç duyulduğunu ise 1999’daki değişiklik üzerinden anlattı. “Bizim itirazımız emekliliğe değil, emeklilikteki keskin geçişe ve adaletsizliğe” diyen Uğurlu, şöyle konuştu: “8 Eylül 1999 tarihinde bir milat oluşturuldu. Bu tarihten önce sigortalı olanlarla hemen sonrasında sigortalı olanlar arasında, çalışma hayatındaki gün ve yıllar açısından çok küçük farklar bulunmasına rağmen emeklilik yaşında 17-20 sene gibi çok büyük farklılıklar ortaya çıktı.”
Kademeli emeklilik talebinin yalnızca ekonomik bir talep olmadığını söyleyen Uğurlu, konuyu Anayasa’daki eşitlik ve sosyal güvenlik hakkı çerçevesinde değerlendirdiklerini belirtti: “Bizim sorguladığımız nokta tam olarak burada ortaya çıkıyor: Birkaç günlük veya çok kısa süreli sigorta başlangıcı farkının, vatandaşın emekliliğinde yıllara varan sonuçlar doğurması ne ölçüde hakkaniyetli ve ölçülüdür?”
Uğurlu, aynı işyerinde aynı işi yapan, aynı primleri ödeyen ve hatta bazı durumlarda daha fazla prim ödeyen çalışanlar arasında, yalnızca sigorta başlangıç tarihindeki fark nedeniyle yıllara varan emeklilik farkı oluştuğunu söyledi.
“Biz bu keskin uçurumun kademeli bir geçiş modeliyle giderilmesini istiyoruz.” diyen Uğurlu, sosyal güvenlik sistemlerinde değişiklik yapılabileceğini ancak değişiklikler sırasında kuşaklar arasında “makul, öngörülebilir ve hakkaniyetli” bir geçiş kurulması gerektiğini savundu.
KAÇ MİLYON KİŞİYİ İLGİLENDİRİYOR?
Kademeli emeklilik yaklaşık 4 milyon kişiyi ilgilendiriyor. Uğurlu, “Bu insanlar aynı ülkenin çalışanları; aynı sosyal güvenlik sistemine prim ödüyor, aynı ekonomik koşullarda çalışıyor ve yıllarca aynı yükümlülükleri yerine getiriyor. Dolayısıyla bizim itirazımız, insanların mevcut kanunlara göre emekli olmasına değil; aynı kuşağın içinde bu kadar sert ve keskin bir ayrım oluşturulmasına yöneliktir.” dedi.
Derneğin temel yaklaşımını üç başlıkta toplayan Uğurlu, sigorta başlangıç tarihinin esas alınması, emeklilik yaşının bir anda sıçramaması ve prim şartlarının kişinin çalışma hayatı dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini ifade etti. EMADDER’ın hazırladığı “önerilen kademeli yaş ile geçiş tablosu”na göre, 9 Eylül 1999 ile 2000 yılları arasında sigorta girişi bulunan kadınlar için 43, erkekler için 45 yaş ve 6 bin 400 prim günü şartı öneriliyor. 2001 yılında sigortalı olanlarda bu şart kadınlar için 44, erkekler için 46 yaş ve 6 bin 475 prim günü; 2002 girişlilerde kadınlar için 45, erkekler için 47 yaş ve 6 bin 550 prim günü olarak belirleniyor.
Öneriye göre yaş şartı ve prim günü sigorta başlangıç tarihine göre kademeli olarak artıyor. Buna göre 2003 girişliler için kadınlarda 46, erkeklerde 48 yaş ve 6 bin 625 prim günü; 2004 girişliler için kadınlarda 47, erkeklerde 49 yaş ve 6 bin 700 prim günü; 2005 girişliler için kadınlarda 48, erkeklerde 50 yaş ve 6 bin 775 prim günü öngörülüyor.2006 yılında sigortalı olanlar için kadınlarda 49, erkeklerde 51 yaş ve 6 bin 850 prim günü; 2007 girişliler için kadınlarda 50, erkeklerde 52 yaş ve 6 bin 925 prim günü; 2008 yılında sigortalı olanlar için ise kadınlarda 51, erkeklerde 53 yaş ve 7 bin prim günü şartı öneriliyor.