Haftalık Bağımsız Gazete 20 Haziran 2019

Kelimeler kanatır yarayı…


Uğur VARDAN

Uğur VARDAN

Okunma 04 Nisan 2019, 16:07

Malum, dünya çok eski bir gezegen… İnsanlığın tarihi de… Dolayısıyla bugün uygarlığın geldiği noktada o kadar çok ‘özel’ öykü var ki… Ve bu özel öyküleri perdeye taşıyan bir o kadar da çok film… Geçen haftadan itibaren salonlarımıza uğrayan ‘Dâhi ve Deli’ (‘The Professor and the Madman’) işte bu türden bir yapım. Yönetmenliğini Farhad Safinia’nın üstlendiği çalışma ‘Oxford İngilizce Sözlüğü’nün ortaya çıkarılma sürecinde (başlangıç noktası 1857 yılı) yolları kesişen iki insanın hayatından pasajları perdeye taşıyor.

Senaryosuna ünlü İngiliz sinemacı John Boorman’ın da katkıda bulunduğu ‘Dâhi ve Deli’nin iki ana karakterinden James Murray, çok sayıda yabancı dile hâkim olan bir uzman; diploması yok ama konusunda derya deniz. Bu haliyle de zor beğenen ‘Oxford jürisi’ne kendisini kabul ettiriyor ve İngiliz dilindeki bütün sözcükleri kapsayacak bir sözlüğü hazırlamak için kurulan ekibin editörlüğünü üstleniyor. William Chester Minor ise Amerikan İç Savaşı’nda görev yapmış bir doktor ve o dönem yaşadığı (daha doğrusu birine yaşattığı) bir dramın yarattığı travmayla, psikolojik sorunlarla haşır neşir olmaya başlamış. Bir tür kaçış niyetiyle Londra’ya yerleşmiş ama problemler peşine bırakmamış. Yanlışlıkla işlediği cinayetle birlikte de bir merkezde müşahede altına alınmış.

Murray, bir tür seferberlik ilan edip dünya sathında İngilizceye hâkim herkesten yardım isterken gözetim altındaki Minor, bu çağrıya en verimli şekilde cevap veren kişi oluyor. Merkezdeki ekibin tıkandığı kimi kelimelerin etimolojisine ilişkin doğru ve doyurucu notlarını merkeze gönderiyor ve işlerin hızlanmasına vesile oluyor. Bir noktadan sonra da bu uzaktan ‘paslaşma’ yerini yüz yüze görüşmelere bırakıyor. Lakin Minor’ın psikolojik sorunları ve öldürdüğü kişinin geride kalan eşiyle yaşadıkları, kelimelerin yakışlaştırdığı bu iki adam arasında mesafeleri yeniden açıyor…

‘Dâhi ve Deli’, izledikten sonra sizi ana karakterler hakkında internet üzerinden araştırmayı iten filmler (hoş, benim kuşağım yakın geçmişe kadar bu türden refleksleri Meydan Larousse ya da Ana Britannica ciltlerine uzanarak gösterirdi!) kategorisine ait bir çalışma. Araştırma sonucu görüyorsunuz ki film ele aldığı kişilikleri tarihsel verilere sadık kalarak perdeye taşımış. İran kökenli Farhad Safinia’nın bu ilk uzun metrajı, bizi sırf Murray ve Minor’la tanıştırdığı için bile takdire hak ediyor. Ki film bununla kalmıyor, meseleyi, karakterlerinin hayatlarını, psikolojilerini, yaşadıkları gelgitleri ve büyük bir eserin ortaya çıkarılış sürecini başarıyla aktarıyor.   

İngiliz gazeteci-yazar Simon Wincester’ın 1998 tarihli romanı ‘The Surgeon of Crowthorne: A Tale of Murder, Madness and the Making of the Oxford English Dictionary’den uyarlanan filmi etkili kılan unsurların başında kuşkusuz Safinia’nın sade anlatımı kadar Murray ve Minor rollerinde izlediğimiz Mel Gibson ve Sean Penn’in usta işi performansları da geliyor. Özetle kaçırmayın derim…

***

Nick Hornby, ‘şimdiki zamanlar’ itibariyle kitapları sinemayı en çok besleyen yazarlardan. ‘Fever Pitch’, ‘High Fidelity’ ve ‘About a Boy’ derken en nihayetinde ‘Juliet, Naked’ adlı romanı da beyazperdeye uyarlandı. Bizde ‘Aşktan Kaçılmaz’ Türkçe ismiyle vizyona çıkan filmi, erkek arkadaşının taparcasına sevdiği emektar bir rock şarkıcısıyla mail üzerinden yârenlik yaparken farklı sulara açılan bir kadının öyküsü olarak tanımlamak mümkün. Hornby usulü hoşluklara ve hayatın önümüze çıkardığı tuhaf tesadüflere sahip ‘Aşktan Kaçılmaz’ın iskeletini, elbette yazarının alamet-i farikalarından biri, yani müzik oluşturuyor. Bu açıdan film, yaydığı hissiyat bakımından Hornby külliyatından ‘High Fidelity’ ve ‘About a Boy’a yakın duruyor. Ama ne yazık ki ilgi çekici öyküsü, sinematografik anlamda bu iki filmin düzeyinde seyretmiyor. Yine de yönetmenliğini Jeese Peretz’in üslendiği ve Ethan Hawke, Rose Byrne, Chris O’Dowd gibi oyuncuların sürüklediği çalışma, izlenmeyi hak ediyor; tavsiye ederiz.  

***

Puan cetveli

Dâhi ve Deli ............................ 3.5

Loro ........................................ 4

Kursk ...................................... 3

Aşktan Kaçılmaz ..................... 3

Shazam: 6 Güç ....................... 3

İhtiyar Adam ve Silah .............. 3.5

Hayvan Mezarlığı .................... 3

Dumbo .................................... 2.5             

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.