Önceki yazımda sizlere yaşlı kedi ve köpeklerde dikkat edilmesi gerekenlerle ilgili bilgi aktarmıştım. Bu hafta önceden başlıklar halinde verdiğim konuların kısa açıklarımına değineceğim. Umarım küçük dostlarınızın yaşlılık dönemlerinde karşılaşabileceği hastalıklarla ilgli bir fikir sahibi olabailir ve onlara sağlıklarını korumada yardımcı olabilirsiniz.
1-KEMİK VE EKLEM HASTALIKLARI: Artritis diğer bir deyimle eklem yangısı ya da iltihabı özellikle büyük ırk yaşlı köpeklerde hayatı zorlaştıran en önemli hastalıklardan biridir. Hareket etmekte isteksizlik ve güçlük, kalkmak ve merdiven çıkmak istememek, aşırı ağrılı dönemlerde iştahsızlık ve sürekli uyuma gibi bulgularla kendini gösterir. Eklem iltihabı-ki yaşa bağlı olanlar genelde mikropsuzdur-eklemlerin hareket kabileyitini azaltarak şiddetli ağrıya sebebiyet verir. Büyük ırk köpeklerde bu eklem rahatsızlığı omurga eklemleri arasında da olur ve vertebral spondylosis adını alır ve şiddetli sırt ve bel ağrılarına sebep olur. Arthritis köpekleri etkilediği gibi yaşlı kedilerin de yaşam kalitesini bozar. Kediler oyun oynama ve yükseğe atlama yeteneklerini kaybeder. Dokunulduklarında ya da kucağa alındıklarında ağrı duyar ve tepki verirler. Olabildiğince az hareket ederek ağrıyı azaltmaya çalışırlar.
2-KAS HASTALIKLARI: Yaşlanmayla birlikte protein kaybı ya da gıda maddelerinden yararlanamama ve egzersiz yetersizliğinden ötürü kaslarda atrofi (küçülme) başlar. Atrofiye uğrayan kaslar daha dirençsiz olacağından bu durum myositis denilen kas iltihabı ya da yangısına neden olur. Bu durumda da kemik ve kas hastalıklarındaki benzer belirtiler görülür.
3-DERİ VE TÜY HASTALIKLARI: Bu hastalıkların görülmesi tüy siklusunda öneme sahip olan metabolik ve hormonal bozuklukların biyolojik yaşlanma sürecinde artışı ile paralel olarak artar. Tüylerin aşırı dökülmesi, deride ve tüylerde renk değişikliği vs. Bu tür hastalıklarda altında yatan neden araştırılmalıdır.
4-BÖBREK YETMEZLİĞİ: Yaşlanma sürecine bağlı olarak böbrek kanı süzme yeteneğini kaybeder ve bunun yanında vücut için önemli maddelerin kaybına sebep olur. Son derece ciddi bir rahatsızlık olan böbrek yetmezliği erken teşhis edilirse diet ve medikal tedavi ile yaşam süresi uzatılabilir.
5-ÜREME ORGANLARI: Erken dönemde kısırlaştırılmamış dişi köpek ve kedilerde meme tümörü geriatric evrede en sık gözlenen hastalıklardan biridir. Yine rahim iltihabı, rahim tümörü ve yumurtalık kisti ile tümörleri de aynı sıklıkla gözlenmektedir. Erkek köpeklerde prostat hipertrofisi ve tümörleri ile testis tümörleri de sıklıkla gözlenmektedir. Erkek kedilerde prostat hipertorifisi ya da tümörü görülmez.
7-MİDE-BAĞIRSAK SİSTEMİ: Yaşlanmaya bağlı olarak mide ve bağırsak sistemi sindirim yeteneğini kaybetmeye başlar ve bazı besinleri tolere edemez. Yaşlanma gastritis (mide iltihabı), colitis (kolon iltihabı) ve constipation (kabızlık) gibi hastalıkları da beraberinde getirir. Erken tanı, uygun bir diyetle ve tedaviyle bu sorunların üstesinden gelinebilir.
8-ZAYIFLAMIŞ İMMUN (BAĞIŞIKLIK) SİSTEM: Geriatric dönemdeki kedi ve köpeklerin bağışıklık sistemi düşmeye başlar ve bu durum viral hastalıklar ve kansere karşı vücudu korumasız hale getirir. Bu nedenle geriatric evrede mutlak suretle bağışıklık sisteminin güçlenmesi için gerekli uygulamalar yapılmalı ve hastalık risklerinden uzak durulmalıdır.
9.HORMONAL BOZUKLUKLAR: Yaşlanmaya bağlı olarak hormon salgılayan bezler özelliklerini kaybetmeye başlar dolayısıyla da hormon dengesizliklerine bağlı hastalıklar kendini gösterir. Örneğin tyroid yetmezliği yani hypotyroidism genelde yaşlı köpeklerde gözlenen bir hormonal bozukluktur. Diabetes mellitus yani şeker hastalığı hem kedilerde hem de köpeklerde gözlenir ve insülin hormonunun yetersizliğinden kaynaklanır. Yaşlanmaya bağlı olarak pankreas içinde insülin salgılayan hücrelerin özelliğini yitirmesinden ya da pankreasın tekrarlayan iltihabı sonucu bu hücrelerin zarar görmesinden kaynaklanabilir. Yine hormon salgılayan bezlerde yaşlanmaya bağlı olarak gelişen tümörlerde bezin fonksiyonlarını bozacağından hormonel bozukluklara neden olur. Köpeklerde Cushing sendromu (böbrek üstü bezinin fazla çalışması) ve kedilerde hipertroidizm (guatr) geriatric dönemde en sık rastlanan hormonel kökenli rahatsızlıklardır.
10-GÖRME BOZUKLUKLARI: Geriatric evrede kedi ve köpeklerde en sık gözlenen rahatsızlıklardan biri de görme kalitesini azaltadan ya da tamamen ortadan kaldıran katarakt (lensin donuklaşması) durumudur. Kataraktlı köpek ve kediler literatür bilgisine göre objeleri damalı ya da puzzle şeklinde görür ve katarakt ya yaşlanmaya ya da ikincil olarak şeker hastalığına bağlı olarak oluşur. Görme güçlüğü çektiklerinden huylarında değişiklikler olabilir. Hızlı ve ani harekelere çok iyi algılayamadıklarından tepki gösterebilirler. Bunun dışında yaşlanmaya bağlı olarak görme merkezinin atrofisi ve göz tümörleri gibi görüşü engelleyecek diğer hastalıklar da şekillenebilmektedir.
11-DUYU KAYBI: Geriatric hastalarda kısmi ya da total duyma kaybı sıkca gözlenmektedir. Biyolojik olarak yaşlanmaya bağlı iç kulaktaki sinirsel ve orta kulaktaki kemiksel değişikliklerden kaynaklanır. Bunun dışında kulak kanalının sağlığı da önemli olup kanal içi ya da kökünde iyi ya da kötü huylu kitlelerin varlığı da duyu kaybına yol açabilmektedir.
12-KOKU KAYBI: Kedi ve köpeklerde en önemli ve genelde yaşlılıkta en son etkilenen duyudur. Hayvanlarda insanları, objeleri ve en önemlisi gıdayı tanımanın en önemli yolu koku olduğundan yaşamsal bir değeri vardır. Özellikle koku kaybı kedilerde iştah kaybına dolayısıyla karaciğer hastalıklarına neden olacağından geriatric evrede buna çok dikkat edilmelidir.
13-SİNİRSEL VE DAVRANIŞSAL BOZUKLUKLAR: Geraitric evrede kedi ve köpekler merkezi sinir sisteminden kaynaklanan hastalıklar nedeniyle bilinçsiz hareketler yapabilir ve anormal davranışlar sergileyebilir. Sosyal olma isteğinde azalma, başka hayvanlara ya da insanlara karşı agresyon, değişik yerlere idrar ya da dışkı yapmak, nedensiz yere havlamak, ulumak vs.
14-AĞIZ BOŞLUĞU VE DİŞ HASTALIKLARI: Geriatric kedi ve köpeklerde ağız ve diş sağlığı çok önemli bir durumdur. Zira yaşlanmaya bağlı olarak diş eti iltihapları, diş taşları ve çürükler en çok bu dönemde kendini belli eder. Temizlenmeyen diş taşları diş etlerinin çekilmesine diş köklerinin açığa çıkmasına dolayısıyla çürümelere neden olur. Sonuç olarak ciddi bir ağız içi enfeksiyon kokuya ve yeme kabileyitinin azalmasına ve hatta kaybına neden olur. Bunun dışında yaşa bağlı olarak ağız içinde ve çevresinde kötü huylu tümörlerin oluşumu da geriatric hastalarda sıklıkla gözlenmektedir.
Başka bir konu ile tekrar görüşmek dileğiyle sağlıklı günler diliyorum.
Dr. Aytaç Sedat Kaval
(Veteriner Hekim)
e-mail: aytackaval@gmail.com